انواژیناسیون یکی از عارضه های نادر و در عین حال مهم دستگاه گوارش است که معمولاً در کودکان ، به ویژه در سنین کمتر از دو سال ، مشاهده می شود. در این وضعیت ، بخشی از روده به درون بخش مجاور خود فرو می رود و در نتیجه ، مسیر عبور محتویات روده مسدود می شود. اگرچه این پدیده در ظاهر ساده به نظر می رسد ، اما در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع ، می تواند منجر به عوارض جدی مانند نکروز روده یا حتی مرگ شود. اهمیت شناخت علائم بالینی ، از جمله درد شکم متناوب ، استفراغ و وجود خون در مدفوع ، در تشخیص زود هنگام این بیماری انکارناپذیر است. در این مقاله ، با نگاهی علمی و دقیق ، به بررسی جنبه های مختلف درهم روی روده از جمله علل و علائم ، روش های تشخیص و درمان آن خواهیم پرداخت.
انواژیناسیون چیست ؟
درهم روی روده (Intussusception) یک اختلال حاد گوارشی است که در آن بخشی از روده (معمولاً روده باریک) به درون بخش مجاور خود فرو می رود. این فرآیند باعث انسداد روده ، اختلال در جریان خون ناحیه درگیر و در نهایت نکروز دیواره روده می شود. این عارضه یشتر در کودکان زیر دو سال رخ می دهد و از شایع ترین علل انسداد روده در این گروه سنی محسوب می شود.
علائم انواژیناسیون در کودکان
- درد شکمی متناوب و شدید (معمولاً به صورت ناگهانی)
- گریه های شدید و ناگهانی
- استفراغ (ممکن است صفراوی باشد)
- وجود خون در مدفوع (اغلب به صورت ژله قرمز)
- بی قراری و تحریک پذیری
- بی حالی یا خواب آلودگی
- تورم شکم
- لمس توده شکمی در لمس فیزیکی
- کاهش اشتها
- یبوست یا عدم دفع گاز
- رنگ پریدگی یا تعریق شدید
علت انواژیناسیون روده در کودکان چیست ؟
علل درهم روی روده روده در کودکان می توانند متعدد باشند. در بسیاری از موارد علت دقیق آن مشخص نیست ، اما عوامل مختلفی به عنوان محرک یا زمینه ساز مطرح هستند.
- هایپرتروفی پلاک های لنفاوی (پِیرز پَچ ها) : پس از عفونت های ویروسی (مانند آدنوویروس یا روتاویروس) ، پلاک های لنفاوی در دیواره روده متورم می شوند و می توانند به عنوان نقطه ای برای شروع انواژیناسیون عمل کنند.
- عفونت های ویروسی یا باکتریایی : برخی عفونت ها باعث التهاب و تحریک دیواره روده می شوند که به حرکت غیرطبیعی آن و در نهایت درهم روی روده منجر می شود.
- پولیپ یا تومور (به ویژه در کودکان بزرگ تر) : ضایعات ساختاری مانند پولیپ ، تومور یا دیورتیکول مِکل می توانند به عنوان نقطه لیدینگ عمل کرده و باعث کشیده شدن روده به داخل قسمت دیگر شوند.
- نقایص مادرزادی روده : ناهنجاری های آناتومیک مانند مالفورماسیون های روده ممکن است خطر انواژیناسیون را افزایش دهند.
- مکمل غذایی یا تغییرات تغذیه ای شدید : تغییر ناگهانی در رژیم غذایی نوزادان ، مانند شروع تغذیه با غذای جامد ، می تواند تحرکات روده را تحت تأثیر قرار داده و در برخی موارد موجب درهم روی روده شود.
- سابقه خانوادگی یا استعداد ژنتیکی : در برخی موارد ، سابقه خانوادگی در بروز انواژیناسیون نقش دارد ، اگرچه شواهد قطعی در این زمینه محدود است.
- پس از واکسیناسیون روتاویروس (نادر) : اگرچه بسیار نادر است ، اما در برخی موارد واکسن روتاویروس با احتمال اندک افزایش درهم روی روده همراه بوده است.
جراحی انواژیناسیون در کرمانشکاه با دکتر کریمی
جراحی انواژیناسیون در کرمانشاه زمانی انجام می شود که درمان غیرجراحی با تنقیه ( روشی پزشکی است که در آن مایعی یا گازی به وسیله لوله ای از طریق مقعد وارد روده بزرگ می شود. هدف اصلی تنقیه ، پاک سازی روده یا ایجاد فشار داخلی برای درمان یا تشخیص برخی بیماری ها است ) ناموفق باشد یا بیمار علائم خطرناکی مانند پریتونیت ، سوراخ شدن روده یا نکروز بافتی داشته باشد. این روش درمانی به عنوان انتخاب نهایی در موارد پیچیده یا دیرهنگام مطرح است. جراحی معمولاً با ایجاد برش در دیواره شکم (لاپاراتومی) صورت می گیرد ، اگرچه در برخی مراکز پیشرفته می توان از لاپاروسکوپی نیز استفاده کرد. در حین عمل ، جراح سعی می کند بخش درگیر روده را به آرامی از حالت فرو رفته خارج کند. در صورتی که روده سالم باشد و آسیب جدی ندیده باشد ، پس از رفع درهم رفتگی ، نیازی به برداشتن آن نیست. اما اگر بخشی از روده دچار نکروز یا سوراخ شدگی شده باشد ، آن قسمت برداشته شده و دو سر سالم روده به هم بخیه زده می شود (آناستوموز). پس از جراحی ، کودک برای پایش وضعیت عمومی ، کنترل درد ، پیشگیری از عفونت و شروع تغذیه تدریجی بستری می شود. بیشتر بیماران در صورت درمان به موقع و مناسب ، بدون عارضه خاصی بهبود می یابند. البته احتمال عود درهم روی روده ، هرچند کم ، پس از جراحی نیز وجود دارد که نیازمند پیگیری دقیق پزشکی است.
روش های غیر جراحی درمان انواژیناسیون
درمان های غیرجراحی انواژیناسیون معمولاً اولین گزینه در مدیریت این بیماری ، به ویژه در کودکان ، هستند و هدف آن ها بازگرداندن روده به حالت طبیعی بدون نیاز به عمل جراحی است.
- تنقیه هوایی (Pneumatic enema)
در این روش ، هوای تحت فشار به روده وارد می شود تا با ایجاد فشار ملایم ، قسمت فرو رفته روده به جای خود بازگردد. این روش معمولاً تحت کنترل فلوروسکوپی یا سونوگرافی انجام می شود و موفقیت بالایی دارد.
- تنقیه باریومی
محلول باریوم که ماده ای رادیواپک است ، به داخل روده تزریق می شود تا ضمن ایجاد فشار ، انسداد ناشی از انواژیناسیون باز شود. این روش نیز تحت تصویربرداری انجام می شود و به تشخیص هم کمک می کند.
- تنقیه سالینی (با محلول نمکی)
مشابه تنقیه باریومی است ، اما از محلول نمکی گرم استفاده می شود که نسبت به باریوم کمتر تحریک کننده است و در موارد خاص کاربرد دارد.
این روش ها بدون نیاز به بیهوشی عمومی انجام می شوند و خطرات جراحی را ندارند. البته در صورت شکست درمان غیر جراحی یا وجود علائم خطر مانند نکروز روده ، جراحی ضرورت پیدا می کند. موفقیت درمان غیرجراحی معمولاً بیش از ۸۰ درصد است ، اما نیاز به پیگیری دقیق برای جلوگیری از عود بیماری دارد.